Του Γιάνη Βαρουφάκη*Το Μνημόνιο, που κάποιοι δεν διάβασαν πριν υπερψηφίσουν, βασιζόταν στηνλογική ότι χωρίς τα δάνεια των €110 δις που προέβλεπε:
- το ελληνικό κράτος θα εξαναγκαζόταν σε στάση πληρωμών η οποία θα μας έθετε για τουλάχιστον 10 χρόνια εκτός αγορών
- δεν θα υπήρχαν αρκετοί πόροι για να πληρωθούν μισθοί και συντάξεις
- δεν θα δινόταν χρόνος στην ελληνική οικονομία να ανακάμψει και να παραγάγει τα πρωτογενή πλεονάσματα που θα μας επέτρεπαν να κάνουμε βήματα πίσω από το χείλος της χρεοκοπίας.
Από αυτές εδώ τις σελίδες, τον Απρίλη του 2010, σε άρθρο με τίτλο «Τοπρώτο τάνγκο στην ευρωζώνη» είχα γράψει τα εξής:«[Ο] φόβος μου είναι ότι οδεύουμε στον δρόμο που χάραξε η Αργεντινή του2002. Κάθε μέρα που περνά τα δάνεια που παίρνουμε… μου θυμίζουν τα δάνεια τουΔΝΤ προς την Αργεντινή της περιόδου 1998-2002: Δάνεια που μας κρατούν εντός τουευρώ προσωρινά αλλά τα οποία κάποια στιγμή δεν θα μπορέσουμε να αποπληρώσουμε.Και τότε; Το 2002 η χώρα του τάνγκο (ας με συγχωρήσουν οι φίλοι Ουρουγουανοίπου το διεκδικούν) προέβη και σε στάση πληρωμών αλλά και σε απώλεια ενός(ουσιαστικά) κοινού νομίσματος δολαρίου-πέσος με τέσσερα χρόνια και 50 διςδολάρια μεγαλύτερη καθυστέρηση από όσο έπρεπε. Το 2012 τι επιφυλάσσει σε εμάς;Νομίζω ότι μας επιφυλάσσει ένα εκ των ακόλουθων δύο σεναρίων:(1) Στάση πληρωμών που όμως θα έχει πολύ μεγαλύτερο κόστος λόγω ενόςαπίστευτα αναποτελεσματικού δανεισμού δεκάδων δις ευρώ του οποίου η μόνη λογικήεν τέλει είναι η καθυστέρηση της στάσης πληρωμών ώστε να διασωθούν οιΓερμανικές τράπεζες που θα χρησιμοποιήσουν τον χρόνο που εμείς"αγοράζουμε" (δανειζόμενοι) εκ μέρους τους ώστε να προλάβουν ναπουλήσουν τα ομόλογά μας.
(2) Την συνειδητοποίηση εκ μέρους της Γερμανίας ότι, αν θέλουν να κρατήσουντο ευρώ ως έχει, δηλαδή να αποτρέψουν αλυσιδωτές κρίσεις τύπου Αργεντινής εντόςτης ευρωζώνης, θα πρέπει επί τέλους να κατανοήσουν ότι μία πραγματικήοικονομική ενοποίηση, ιδίως μετά από μια παγκόσμια οικονομική κρίση τύπου 1929ή 2008, απαιτεί ανακύκλωση των πλεονασμάτων - δηλαδή, πολιτική καιδημοσιονομική ενοποίηση.Αν κρίνουμε από τις έως τώρα συμπεριφορές των βορείων εταίρων μας, οδεύουμεολοταχώς προς το πρώτο σενάριο.»Κάπως έτσι έχουν εξελιχθεί τα πράγματα. Η Γερμανία έχει βρεθεί σε αδιέξοδοπου η ίδια δημιούργησε στον εαυτό της, επικουρούμενη βέβαια από τους δικούς μαςφωστήρες, που δεν μπόρεσαν να διανοηθούν μια στάση πληρωμών (τότε που το ΑΕΠμας ήταν 15% μεγαλύτερο απ’ ότι σήμερα και τα χρέη μας 20% μικρότερα). Ηκαλύτερη αφήγηση της οικονομικής αποτυχίας και πολιτικής αστοχίας του πρώτουΜνημονίου της χώρας μας δόθηκε από τον Keynes το… 1920. Τότε ήταν που είχεγράψει τις ακόλουθες αράδες:"... η ανειλικρινής αποδοχή... όρων που ήταν αδύνατον να τηρηθούν...,και τους οποίους δεν είχε σκοπό να τηρήσει, καθιστά την {Ελλάδα} το ίδιο ένοχημε {τους ευρωπαίους εταίρους } οι οποίοι επέβαλαν όρους που δεν είχαν τοδικαίωμα να επιβάλουν." (*)Προφανώς τα παραπάνω δεν είναι ακριβώς τα λόγια του Keynes. Είναι όμως πολύκοντά. Το μόνο που άλλαξα ήταν εκεί που εκείνος έγραφε {Γερμανία} εγώ έγραψα{Ελλάδα} και αντί για {τους Συμμάχους} που ανέφερε εκείνος, αντικατέστησα τιςλέξεις { τους ευρωπαίους εταίρους }. Η ουσία όμως είναι ακριβώς η ίδια: Οιισχυροί προσέφεραν μια συμφωνία στους αδύναμους υπό όρους που ούτε οι μεν είχανδικαίωμα να επιβάλουν ούτε οι δε να αποδεχθούν. Συνένοχοι σε μια τέτοια λογικάατέρμονη συμφωνία, οι ηγέτες μας, Έλληνες και Γερμανοί, έσπρωξαν και τις δύοχώρες μας βαθύτερα στην Κρίση του Ευρώ. Πρόκειται για μια πρωτοφανή πολιτικήαποτυχία στα χρονικά της παγκόσμιας ιστορίας (για πληρέστερη παρουσίαση τηςαποτυχίας αυτής δείτε αυτό το πρόσφατο άρθρο στην ιστοσελίδα του CNN).Θα μου πείτε, περασμένα-ξεχασμένα. Μακάρι. Να όμως που το ένα λάθος οδηγείκατ’ ευθείαν στο επόμενο. Σήμερα, αρχές 2012, παρά το γεγονός ότι έχουμε όλα ταστοιχεία, και όλη την εμπειρική γνώση, που χρειαζόμαστε για να κατανοήσουμε πωςη λογική του Μνημονίου (που περιστρέφεται γύρω από τον άξονα «νέα δάνεια–βαθύτερη λιτότητα») καταποντίστηκε, έχουμε μια κυβέρνηση (εθνικής ενότηταςμάλιστα) που έχει στόχο ένα νέο Μνημόνιο.Μήπως το νέο Μνημόνιο έχει μάθει από τα παθήματα του προηγούμενου; Σε καμίαπερίπτωση. Η συνταγή είναι η ίδια: Άλλες δεκάδες δις με στόχο την αποπληρωμήπροηγούμενων δανείων, υπό τον όρο ακόμα μεγαλύτερης αφαίμαξης της ενεργούςζήτησης της ελληνικής οικονομίας, και με την κούφια «υπόσχεση» για ανάπτυξημέσω διαρθρωτικών αλλαγών και ενός στρεβλού, διεφθαρμένου και αναποτελεσματικούΕΣΠΑ.Μήπως υπάρχουν νέα επιχειρήματα για να αποδεχθούμε την νέα Μνημονιακήσυμφωνία; Ας δούμε ποια επιχειρήματα ακούγονται υπέρ της υπογραφής της: Χωρίςαυτήν, μας λένε,1. το ελληνικό κράτος θα εξαναγκαστεί σε στάσηπληρωμών τον Μάρτιο η οποία θα μας θέσει εκτός του ευρώΑυτό είναι! Το εξής ένα επιχείρημα! Δεν υπάρχει άλλο. Προσέξτε πως τα (2)και (3) που είχαμε στην περίπτωση του πρώτου Μνημονίου δεν υπάρχουν πια. Μαςτελείωσαν. Κανείς δεν τολμά πλέον να μιλά για μισθούς και για συντάξεις καθώς ηγερμανική πλευρά το έχει ξεκαθαρίσει: ό,τι πάρει το ελληνικό κράτος από τούδεκαι στο εξής θα πρέπει να το χρησιμοποιεί για να αποπληρώνει τους τραπεζίτες,το ΔΝΤ, την ΕΕ και την ΕΚΤ. Τελεία και παύλα. Άρα, η νέα δανειακή συμφωνίαπροβλέπει δάνεια για την αποπληρωμή δανείων. Μήπως όμως έτσι δοθεί η ευκαιρίαστο ελληνικό κράτος να αρχίσει κάποια στιγμή να αποπληρώνει να χρέη του και ναξαναγίνει αξιόπιστο;Μήπως ισχύει το μέρος (3), βλ. στη αρχή του άρθρου, της λογικής του αρχικούΜνημονίου; Σε καμία των περιπτώσεων! Επ’ ουδενί! Γιατί είμαι τόσο κάθετος;Επειδή αυτό μας λέει ακόμα και το ΔΝΤ. Τι λέει δηλαδή; Ότι για να τιθασευτεί τοελληνικό χρέος, και να μπει η Ελλάδα στην τροχιά της αποπληρωμής των χρεών της,θα πρέπει να ισχύσουν ταυτόχρονα οι εξής προϋποθέσεις: (α) Η οικονομία μας ναμπει σε ρυθμούς μεγέθυνσης της τάξης του 2% από το πρώτο εξάμηνο του 2012, (β)ο πληθωρισμός να μην ξεπερνά το 2%, (γ) να πετύχει 100% το κούρεμα (το κατ’ευφημισμόν γνωστό και ως PSI) και (δ) να εισπράξει το δημόσιο €50 δις απόιδιωτικοποιήσεις. Σε μια οικονομία που αντί να μεγεθύνεται φθίνει με ρυθμό -7%,με το κούρεμα να αποδίδει πολύ λιγότερα στην πράξη από αυτά που θαανακοινωθούν, με τις ιδιωτικοποιήσεις να αδυνατούν να αποδώσουν όταν οι αξίεςόλων των περιουσιακών στοιχείων καταρρέουν, κλπ., τα παραπάνω αποτελούν σενάριονοσηρής και κακόβουλης φαντασίας.Οπότε, λοιπόν, μένουμε με το εξής ένα επιχείρημα: Να υπογράψουμε τηνσυμφωνία γιατί αλλιώς θα βρεθούμε εκτός ευρώ. Πόσο όμως στέκει αυτή η απειλή;Έστω ότι έρχεται η 20η Μαρτίου, η μέρα που το δημόσιο πρέπει να καταβάλει €14δις στους δανειστές του, και η κυβέρνηση ανακοινώνει πως η πληρωμή αυτήαναβάλλεται μέχρι νεοτέρας, έως ότου η Ευρωπαϊκή Ένωση μας παρουσιάσει έναΣχέδιο Λύσης το οποίο, αντίθετα με τον τραγέλαφοτης 27ης Οκτωβρίου, να έχει έστω και μια μικρή ελπίδα να βάλει την χώρα(αλλά και την υπόλοιπη ευρωζώνη, ιδίως την περιφέρεια) σε τροχιά επιστροφής απότην κόλαση. Τι θα γίνει τότε; Θα μας διώξουν από το ευρώ;Κατ’ αρχάς, δεν μπορούν να το κάνουν μέσα από θεσμοθετημένες διαδικασίες.Π.χ. ακόμα και να ψηφίσουν οι υπόλοιποι 17 του eurogroup υπέρ της αποπομπής τηςΕλλάδας, η απόφαση αυτή δεν έχει καμία νομική ή ουσιαστική σημασία. Το μόνο πουμπορεί να γίνει είναι η ΕΚΤ να δηλώσει πως δεν δέχεται πλέον ομόλογα τουελληνικού δημοσίου, και του ελληνικού δικαίου, ως εχέγγυα για την χρηματοδότησητων ελληνικών τραπεζών. Κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε ασφυξία στις ελληνικέςτράπεζες, με σημαντική πιθανότητα να αναγκαστούν να θέτουν όριο αναλήψεων στουςαποταμιευτές τους. Μια τέτοια εξέλιξη, λένε πολλοί, θα ανάγκαζε την ελληνικήκυβέρνηση να εγκαταλείψει το ευρώ, τυπώνοντας ξανά δραχμές ώστε νατροφοδοτούνται οι τράπεζες. Θα μου επιτρέψετε να πω ότι πρόκειται και άλλο ένακενό περιεχομένου επιχείρημα. Τέσσερεις είναι οι λόγοι που δεν στέκει:Πρώτον, μια τέτοια επιθετική κίνηση της ΕΚΤ θα είχε μεγαλύτερο κόστος γιαεκείνη, και την Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας, από ότι για την (ήδη ρημαγμένη)ελληνική οικονομία. Από τότε που ξεκίνησε η Κρίση, η φυγή κεφαλαίων από τηνπεριφέρεια προς την Γερμανία και την Ολλανδία έχουν δημιουργήσει (εντός τουσυστήματος της ΕΚΤ) χρέη των Κεντρικών Τραπεζών της Περιφέρειας προς τιςΚεντρικές Τράπεζες των χωρών του πυρήνα της τάξης των €600 δις. Από αυτά, €250δις έχει λαμβάνειν μόνο η Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας από τις Κεντρικές Τράπεζεςτης Ελλάδας, Πορτογαλίας, Ισπανίας και Ιρλανδίας. Μια κίνηση αποκλεισμού τωνελληνικών τραπεζών από το σύστημα αυτό απειλεί με άμεση κατάρρευση ολόκληρο τοσύστημα εσωτερικού δανεισμού της ευρωζώνης.Δεύτερον, οι ελληνικές τράπεζες έχουν ήδη καταθέσει ό,τι ομόλογα είχαν στηνΕΚΤ και έχουν ήδη λάβει ρευστότητα στην βάση αυτών των χάρτινων τίτλων. Τοπουλί, με άλλα λόγια., έχει πετάξει. Τώρα πια, καταθέτουν στην ΕΚΤ ως εχέγγυοότι «πατσαβούρι» βρουν. Αν πει η ΕΚΤ ότι δεν τα δέχεται αυτά τα «πατσαβούρια»,τότε πρέπει να κάνει κάτι αντίστοιχο και για τα «πατσαβούρια» των ιταλικών, τωνισπανικών, των πορτογαλικών τραπεζών. Τότε, όμως ευρώ γιοκ.Τρίτον, η ΕΚΤ γνωρίζει ότι αν η Ελλάδα επιστρέψει στην δραχμή, σε περίπτωσηπου η παροχή ρευστότητας στις ελληνικές τράπεζες μειωθεί απότομα, οι τράπεζέςμας θα έχουν ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα (καθώς τα δάνεια που έχουν λάβει είναισε ευρώ, ενώ η νέα δραχμή που θα λαμβάνουν από την Τράπεζα της Ελλάδας θα χάνειαξία με το δευτερόλεπτο), όπως άλλωστε και οι έλληνες καταθέτες (των οποίων οικαταθέσεις θα απολέσουν εν μία νυκτί τουλάχιστον την μισή τους αξία). Άρα, ηΕΚΤ γνωρίζει ότι, ακόμα κι αν κινηθεί επιθετικά δημιουργώντας ασφυξία στιςελληνικές τράπεζες, η Ελλάδα δεν έχει λόγο να επιστρέψει στην δραχμή.Τέταρτον, ό,τι και να λένε, δεν έχει δημιουργηθεί κανένας μηχανισμός που θασταματήσει την αποδιάρθρωση του ευρώ μετά την αποχώρηση της Ελλάδας από αυτό.Κανένας. Σε μερικές μέρες, μετά από μια τέτοια κίνηση της ΕΚΤ, η ίδια ηΓερμανία θα βάλει μπροστά το σχέδιο του Νέου Μάρκου, καθώς το κόστος στήριξηςτης εναπομείνασας ευρωζώνης θα ανέλθει στα πολλά τρις.Καταλήγουμε λοιπόν στο απλούστατο συμπέρασμα ότι η υπογραφή από την Ελλάδατου νέου πακέτου Μνημονίου 2 – PSI στερείται οποιασδήποτε λογικής.Τίθεται λοιπόν το ερώτημα στους πολιτικούς μας, και ιδίως στον κ. Σαμαρά οοποίος, υποτίθεται, απέρριψε την λογική του πρώτου Μνημονίου: Πώς θα τουπογράψετε; Πάλι θα αποφύγετε να το διαβάσετε σε μια ύστατη προσπάθεια ναπροσποιηθείτε ότι, δεν μπορεί, κάποια λογική θα έχει;Και για να μην νομίζετε ότι την πιο πάνω ανάλυση την ενστερνιζόμαστε μόνοκάποιοι περίεργοι «εγχώριοι», επιτρέψτε μου να κλείσω με ένα απόσπασμα από πρόσφατο άρθρο του ανταποκριτή των Financial Times στηνWashington, Alan Beattie:«Μια φτωχή χώρα της περιφέρειας ενθαρρύνθηκε να γίνει μέλος μιαςκακοσχεδιασμένης νομισματικής ένωσης των πλούσιων χωρών οι οποίες κυριαρχούσανσε αυτήν. Αυτές οι χώρες, αφού επέβαλαν κανόνες δανεισμού για τουςσυμμετέχοντες στην νομισματική τους ένωση, ήταν οι πρώτες που τους παραβίασαν.Και το έκαναν χωρίς να υποστούν καμία συνέπεια. Λόγω εφησυχασμού καιαναποτελεσματικών κανόνων στις χρηματαγορές, και δεδομένης της έλλειψηςεπενδυτικών ευκαιριών στις αργοκίνητες οικονομίες τους, ενθάρρυναν τις τράπεζέςτους να δανείζουν χωρίς μέτρο στην χώρα αυτή. Κι όταν αυτά τα δάνεια «έσκασαν»,οι κυβερνήσεις των πλούσιων κρατών έτρεξαν να διασώσουν τις τράπεζές τουςφορτώνοντας με νέα δάνεια την ελλειμματική κυβέρνηση της περιφέρειας. Αργότερααπαίτησαν και την τοποθέτηση τοποτηρητή στην χώρα αυτή με νομική ισχύ ναπροβαίνει σε κατασχέσεις φόρων από τους πολίτες της.»Το ερώτημα, επαναλαμβάνω, είναι: Οι βουλευτές που θα κληθούν να ψηφίσουναυτή την νέα Συνθήκη των Βερσαλλιών, για δεύτερη φορά σε δύο χρόνια, με τιψυχολογικό τέχνασμα θα πείσουν τον εαυτό τους ότι υπερψηφίζοντάς την κάνουνκαλό στον τόπο; Πάλι θα αποφύγουν να την διαβάσουν;
(*) “Dr. Melchior: A Defeated Enemy” στα Two Memoirs του John Maynard Keynes (1949), όπως αυτά ανατυπώθηκαν στο Collected Writings, Vol. X:Essays in Biography, σελ. 428. Την παραπομπή αυτή την είχα χρησιμοποιήσει στις20 Μαΐου του 2010 σε άρθρο με τίτλο «ΟΘυμός της Γερμανίας».
Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:#0400; mso-fareast-language:#0400; mso-bidi-language:#0400;}* Ο Γιάνης Βαρουφάκης διδάσκει οικονομική θεωρία στο Πανεπιστήμιο Αθηνώνπροσποιούμενος έντεχνα τον οικονομολόγο. www.protagon.gr
Διαβάστε όλο το άρθρο στο "Έκφραση - Expression-gr.blogspot.com" »
Μεταφράστε αυτό το άρθρο (Translate this article) »
